خانوم دکتر زهرا محمودی متخصص اختلالات اضطرابی برامون از مدیریت هیجان در بحران برای مراقبت از نوجوان را توضیح میدهند:

هضم بحران برای یک بزرگسال دشوار است، و حالا تصور کنید نوجوانی که روانش هنوز در حال شکل گیری است چگونه با این حجم از خبرها، ناامنی ها و ابهام ها کنار می آید. نوجوان ها ممکن است قدبلندتر شده باشند، حرف های عمیق بزنند و گاهی حتی منطقی به نظر برسند، اما ظرفیت روانی آن ها هنوز محدودتر از چیزی است که ظاهرشان نشان می دهد.

در روزهای بحرانی، آن ها درست مثل ما در معرض اخبار و تصاویر نگران کننده اند، با این تفاوت که نه تجربه ی کافی برای فهم «تصویر بزرگ تر» دارند و نه همیشه احساس می کنند می توانند کاری انجام دهند. همین شکاف میان «دیدن درد» و «ناتوانی در اثرگذاری» می تواند آن ها را از درون فرسوده کند.

قرار نیست نوجوان ها را از همه ی بحران ها دور نگه داریم؛ چنین چیزی ممکن نیست. اما می توانیم برایشان به یک پایگاه امن تبدیل شویم. به جای نصیحت و توصیه های کلی، لازم است کنارشان بنشینیم، به احساساتشان گوش بدهیم، از حرف هایشان نترسیم و اجازه دهیم امنیتی را که بیرون از آن ها گرفته شده، در رابطه با ما تجربه کنند. هدف، ساختن نوجوانی شکست ناپذیر نیست؛ هدف این است که کمک کنیم کمتر آسیب ببینند و یاد بگیرند هیجان های سهمگین را چگونه تاب بیاورند.

راهکارهای عملی برای کمک به نوجوان ها در مواجهه با بحران

۱. اول خودتان را تنظیم کنید

نوجوان ها بیشتر از کلمات، حالِ هیجانی شما را دریافت می کنند. اگر سراسر اضطراب باشید اما بگویید «نگران نباش»، پیام متناقضی می فرستید.

تنظیم هیجان والد، مقدمه ی تنظیم هیجان نوجوان است.

۲. گفت وگوی امن بسازید، نه بازجویی

به جای پرسیدنِ پشت سرهم «چی شده؟ چرا ناراحتی؟» فضای گفت وگو ایجاد کنید. مثلاً:

• «این روزها چه چیزی بیشتر فکرت را درگیر کرده؟»

• «وقتی این خبرها را می بینی چه حسی داری؟»

گاهی شنیده شدن، از هر تکنیکی مؤثرتر است.

۳. احساسات را عادی سازی کنید

ترس، خشم، گیجی و حتی بی حسی در بحران طبیعی اند. وقتی بگویید «طبیعی است که با دیدن این اتفاق ها بترسی»، در واقع به نوجوان اجازه می دهید با خودش نجنگد.

۴. مواجهه با خبر را محدود اما آگاهانه کنید

غرق شدن در اخبار، سیستم عصبی نوجوان را در حالت هشدار دائمی نگه می دارد.

می توانید با هم توافق کنید:

• زمان مشخصی برای دنبال کردن خبر داشته باشید

• قبل از خواب خبر دیده نشود

• درباره ی خبرها با هم حرف بزنید تا تفسیرهای فاجعه آمیز کمتر شود

۵. حسِ «اثرگذاری» ایجاد کنید

یکی از دردناک ترین تجربه های نوجوان در بحران، احساس بی قدرتی است. کمکش کنید کارهای کوچکی انجام دهد که معنابخش باشد؛ مثل کمک به دیگران، مشارکت در فعالیت های جمعی یا حتی مراقبت بیشتر از فضای خانه.

احساس مفید بودن، پادزهر درماندگی است.

۶. روتین های زندگی را حفظ کنید

بحران، مغز را عاشق پیش بینی پذیری می کند. برنامه های ساده مثل ساعت خواب منظم، ورزش، درس خواندن یا دیدن دوستان پیام مهمی دارند:

«زندگی هنوز ادامه دارد.»

۷. بدن را وارد فرایند تنظیم کنید

هیجان فقط در ذهن نیست؛ در بدن هم ذخیره می شود.

پیشنهادها:

• پیاده روی تند

• ورزش های ریتمیک

• تمرین های تنفسی کوتاه

• حتی چند دقیقه کشش عضلانی

حرکت، یکی از سریع ترین راه های تخلیه ی تنش است.

۸. ژستِ قوی بودن نوجوان را باور نکنید

بعضی نوجوان ها می گویند «من خوبم» یا «برام مهم نیست». این همیشه نشانه ی تاب آوری نیست؛ گاهی یک سپر دفاعی است.

حواستان به تغییرات رفتاری باشد: انزوا، تحریک پذیری، افت تحصیلی یا اختلال خواب می تواند نشانه ی فشار هیجانی باشد.

۹. امید واقع بینانه بدهید، نه اطمینان های غیرواقعی

جمله هایی مثل «هیچ اتفاقی نمی افتد» اعتماد را کم می کند. در عوض بگویید:

«شرایط سخت است، اما ما کنار هم از پسش برمی آییم.»

ترکیب واقعیت + همراهی = احساس امنیت.

نوجوان ها در بحران بیش از هر چیز به یک «پناهگاه روانی» نیاز دارند؛ جایی که بتوانند بدون ترس از قضاوت، از ترس ها و سوال هایشان حرف بزنند. شما لازم نیست همه ی پاسخ ها را بدانید؛ کافی است قابل دسترس، شنوا و قابل اتکا باشید.

گاهی مهم ترین کاری که می توان برای یک نوجوان کرد، این نیست که دنیا را امن تر کنیم؛ بلکه این است که نگذاریم در مواجهه با ناامنی، تنها بماند.

دکتر زهرا محمودی

متخصص اختلالات اضطرابی

---